Blog – Social Haptic Communication

Trudy van de Merbel is medewerker R&D en aandachtsfunctionaris voor mensen met een beperking in horen en zien bij GGMD. Tevens maakt zij deel uit van de kerngroep van DB-connect. Trudy heeft een blog geschreven over Social Haptic Communication.

Aaien, tikken en kriebelen op het lijf, is dat nu communiceren?

“Hij hoort mij slecht en ziet alleen nog donker en licht. Hij is ingespannen bezig met zijn hobby als ik met mijn hand van rechts naar links over de bovenkant van de rug veeg en weg loop. Even later kom ik terug en leg mijn hand even rustig op de schouder en maak nog enkele korte bewegingen met mijn hand op zijn schouder. Hij kijkt niet op of om, maar stelt vervolgens een vraag en draait daarbij met het hoofd naar links want hij weet dat ik daar sta!”.

Iedere keer als ik de cursus Social Haptic Communication (SHC) geef, krijg ik energie van de reacties. Het maakt niet uit of het mensen betreft die zelf met een beperking in horen en zien te maken hebben of mensen die in hun werk deze mensen treffen.

Met slechts een paar streken en aanrakingen op het lichaam iemand meenemen in de wereld om zich heen, dat is mogelijk als je gebruik maakt van Social Haptic Communication. Het is een ondersteunende vorm van communicatie; een aanvulling op gebarentaal en gesproken taal. Je zou kunnen zeggen dat zoals de gebarentaal staat voor wat we zeggen, zo staat SHC voor wat we zien. Het voegt dus duidelijk informatie toe. Vooral informatie over de lokalisatie van voorwerpen en mensen (in de ruimte), informatie over acties (bewegingen, activiteiten) van deze mensen en ook sfeer van de situatie (emoties, reacties van mensen). Het is een middel om meer betrokken te zijn bij het sociale gebeuren, meer te participeren en zich meer zelfstandig te profileren.

Dus, hoezo niets van de omgeving meekrijgen? Hoezo niet weten hoe iets eruit ziet of dat iemand je graag een hand wil geven?
Als je eenmaal de smaak te pakken hebt en de basis hebt geleerd is de honger naar méér Social Haptic Communication groot. Natuurlijk vergt het enige uitleg, wat geduld en regelmatige oefening, maar dan gaat er ook daadwerkelijk een hele wereld voor je open; een completer plaatje waarvan iedereen deel kan uitmaken.

SHC - Ik wil je aandacht
SHC – Ik wil je aandacht
SHC - Iemand wil een hand geven
SHC – Iemand wil een hand geven

Wil je meer weten over Social Haptic Communication? Of wil je zelfs de basiscursus doen? Neem dan contact op met DB-connect. Telefonisch op werkdagen tussen 10:00 en 12:00 uur. Of stuur een mail naar contact@dbconnect.info 

Een hulpvraag, en dan?

Blog van Marc van der Bij, ervaringsdeskundige

Zeven jaar geleden kreeg ik te maken met een echtscheiding. Na ruim twintig jaar kwam er een einde aan mijn relatie, het ging niet meer. Vanaf dat moment kom je er ineens alleen voor te staan en word je keihard geconfronteerd met je beperkingen.

Ik ben blind geboren en tegen mijn twintigste begon mijn gehoor achteruit te gaan. Daar had mijn omgeving in eerste instantie meer last van dan ikzelf. Ik wilde het niet weten maar werd er af en toe wel op gewezen dat het leek alsof ik slechter ging horen. De achteruitgang van mijn gehoor bleek progressief te zijn en de combinatie blind en slechthorend begon een steeds grotere invloed te krijgen op mijn leven.

Ik had hulp nodig. Ik durfde niet goed de straat meer op, ik kon niet meer vertrouwen op mijn gehoor. Als blinde leer je je andere zintuigen te gebruiken, vooral je gehoor. Maar als dat je in de steek gaat laten kom je in de problemen.

Hulpvraag

Na de scheiding kwam ik bij Bartiméus terecht, ik had daar een maatschappelijk werker en een mobiliteitstrainster. Ik had het gevoel dat de hulp die geboden werd niet goed aansloot op mijn hulpvraag. De hulp was vooral gericht op de visuele beperking, niet op de dubbelzintuiglijke beperking met alle complicaties die daarbij komen kijken.

Mijn kapster is zo goed als doof en haar vroeg ik of zij wist waar je voor hulp terecht kunt als je slechthorend bent. Het bleek dat Bartiméus een Expertisecentrum Doofblindheid heeft. Ik heb toen contact gelegd met dat expertisecentrum en na een uitgebreid telefoongesprek kwam het tot een afspraak waarbij een medewerkster van het expertisecentrum, de maatschappelijk werker en de mobiliteitstrainster aanwezig waren.

Nadat de situatie besproken was en duidelijk was wat de rol is van het expertisecentrum kreeg ik te horen dat ik voor mijn hulpvraag eigenlijk aan het verkeerde adres was. Ik kreeg het advies contact op te nemen met het toenmalige Bureau Externe Ondersteuning (BEO) van Kentalis, daar zouden ze me veel beter kunnen helpen.

Oplossing

Zo gezegd, zo gedaan. Na een uitgebreid onderzoek werd mij de mogelijkheid geboden gebruik te maken van de Meerdaagse Intensieve Revalidatie (MIR). Dit hield in dat ik een aantal dagen per week intern bij Kentalis zou verblijven en dat er dan in overleg met mij een trainingsprogramma op maat gemaakt zou worden.
Ik vond het een moeilijke beslissing maar niks doen was geen optie meer dus ik moest wel.
Mijn baas zei, nadat hij het onderzoeksverslag van Kentalis had gelezen dat hij ervan geschrokken was en hij gaf me toestemming om elke week twee dagen naar Brabant te gaan om daar aan mezelf te kunnen werken.

Uiteindelijk heeft deze beslissing me enorm geholpen. Het was ongelooflijk zwaar en confronterend om weer helemaal opnieuw te moeten leren lopen buiten. Ik had altijd geleerd alles te doen op gehoor. Dat ging natuurlijk niet meer, ik moest mijn tastzin in gaan zetten om me te oriënteren. Ik moest dus weer helemaal van voren af aan beginnen. Het huilen stond mij tijdens zulke trainingen af en toe nader dan het lachen.

Wat ik in het begin ook moeilijk vond was dat ik ineens terecht kwam tussen andere doofblinden, vrijwel allemaal met het syndroom van Usher. Ik kon moeilijk met ze communiceren, de meeste zijn zeer gebaarvaardig maar moeilijk te verstaan.

Toch had ik het al heel snel ontzettend naar mijn zin tussen de Brabanders. Ik ben fantastisch opgevangen bij Kentalis en heb er ontzettend veel geleerd. Gelukkig was er ook ruimte voor plezier en ik heb al met al en ondanks alles heel wat af gelachen.

DB-connect

Portret van marc van der Bij, ervaringsdeskundige. Rond gezicht met heel kort haar. Donkerblauw shirt en jasje.

Moraal van dit verhaal: het heeft te lang geduurd voordat ik uiteindelijk bij de juiste instelling terecht kwam. Als er toen al een DB-connect was geweest was ik sneller en adequater geholpen, daar ben ik van overtuigd.

Luister je mee

Een blog door Wanda Frederiks, ambulant begeleider bij Bartiméus

Meeluisteren… voor mij is dat heel vanzelfsprekend, maar voor iemand met een beperking in zien en horen niet!

Op een dagcentrum binnen een zorgorganisatie voor mensen met een verstandelijke beperking ontmoet ik Lisa. Lisa is zeer slechtziend, doof aan het ene oor en matig slechthorend aan het andere oor. Zij draagt een hoortoestel.

Lisa is een volwassen vrouw die heel sociaal is. Ze maakt graag grapjes en wil betrokken zijn bij haar omgeving. Ondanks haar hoortoestel kan ze mij en anderen echter met moeite verstaan. Ze moet dichtbij komen en dan nóg begrijpt ze niet of met moeite wie ik ben en wat ik wil zeggen. Dit vraagt veel van haar en ondanks haar inspanningen mist ze veel.

Als de krant of een spannend verhaal wordt voorgelezen in de groep, hoort Lisa dit niet of nauwelijks. Ze ziet niet tegen wie er gesproken wordt. Ze begrijpt het ook niet als er ergens om gelachen wordt. Ze ziet én hoort niet waar het over gaat.

Wat een beperking in zien en horen kan betekenen, hebben haar begeleiders en een familielid mogen ervaren tijdens een ervaringsles die ik gaf. Met simulatiebrillen, oordoppen en koptelefoons hebben zij in duo’s ervaren hoe het is om opdrachten te krijgen (waarbij je niet mag spreken), zoals: wat is je geboortedatum, waar ben je geboren? Ze merkten dat het tijd kost om te begrijpen wat er bedoeld wordt, en energie omdat je je moet blijven concentreren. Ze werden zich bewust hoe belangrijk het is dat het contact goed is afgestemd. Samen bespraken we wat verbeterd kan worden in de benadering naar Lisa toe, zodat zij zich nog veiliger en begrepen voelt.

Lisa sorteert graag muntjes. Deze zijn echter niet contrastrijk en erg klein. Hierdoor wordt er visueel veel van haar gevraagd. Begeleiders hebben moeite met bedenken wat er nog meer mogelijk is voor Lisa.

Ik schatte in dat er mogelijkheden zijn voor ondersteunende technologie. Tegenwoordig is technologie niet meer weg te denken in onze maatschappij. Het wordt alleen nog niet zo vanzelfsprekend ingezet voor personen met een visuele, auditieve en verstandelijke beperking. Vaak wordt er door de mensen uit de omgeving niet direct aan gedacht, omdat de middelen niet aangepast zijn. Er is ook nog weinig kennis over wat er mogelijk is bij deze doelgroep. Maar als we het niet proberen, dan doen we Lisa tekort. Het kan haar heel veel opleveren, zoals meer betrokkenheid en energiebesparing.

Na bestudering van de gehoorgegevens en overleg met haar logopediste zochten we naar hoorhulpmiddelen. Lisa houdt van muziek, maar kan door haar visuele beperking de stereo niet zelf bedienen en de muziek niet meer goed horen. Genoeg reden dus om te kijken of ze weer regie kan krijgen door zelf de muziek aan te zetten die zíj wil horen!

Het blijkt verder dat Lisa een hoortoestel draagt die al redelijk modern is en waarop soloapparatuur kan worden aangesloten. Met soloapparatuur kan het spraakverstaan door een versterker sterk verbeterd worden. Na contact te hebben gelegd met de audicien mag Lisa een hoorhulpmiddel uitproberen. De zus en begeleiders waren blij verrast en benieuwd wat het voor Lisa kan betekenen. We zijn op dit moment in de fase dat het hoorhulpmiddel uitgeprobeerd gaat worden. Soloapparatuur wordt voor haar vergoed door de ziektekostenverzekeraar.

Naast soloapparatuur gaan we ook een aangepaste telefoon uitproberen, zodat ze gemakkelijker haar familie kan bellen. Dit doet ze namelijk elke dag. Nu op de speaker met de telefoon van de woning. Straks met een telefoon die direct overschakelt naar haar hoortoestel. Omdat de knopjes voor haar visus te klein zijn om te bedienen zijn de begeleiders bereid om de telefoon te bedienen, maar dat is dan de enige ondersteuning die zij hoeven te bieden.

Hoeveel energie zal dat niet schelen!

Houd zelfstandigheid zo lang mogelijk intact

Blog en interview door Dionne Engelen

Stagiaire Dionne Engelen voor een banner van DB-connect.Stagiaire logopedie Dionne Engelen is langs geweest bij dhr. Smeets. Meneer Smeets is een bewoner met verworven doofblindheid en woont in Het Centrum voor Doofblinden van Kalorama. Dionne maakt kennis met hem en ze wil graag weten waar deze doelgroep mee te maken krijgt in het dagelijks leven.

“Op 4 februari 2019 ben ik (Dionne) begonnen met mijn afstudeerstage logopedie van vijf maanden bij het Centrum voor Doofblinden van Kalorama. Deze stage is voor mij een nieuwe ervaring met een doelgroep waar ik nog geen contact mee heb gehad gedurende mijn opleiding logopedie aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Om kennis te maken met de doelgroep, heb ik dhr. Smeets bezocht, een bewoner van het doofblinden centrum. Hij is een 65-plusser uit Brabant. Sinds zijn veertigste levensjaar kreeg dhr. Smeets te maken met het Syndroom van Narp waardoor hij blind en slechthorend werd.  Via de mail heb ik met hem een afspraak gemaakt om te praten over welke invloed verworven doofblindheid heeft op zijn dagelijks leven.

Syndroom van Narp
Aangekomen bij de woning van dhr. Smeets, druk ik op de bel. Ik loop binnen en neem plaats aan de keukentafel. Het gesprek begint. Hij vertelt dat hij door het Syndroom van Narp steeds minder is gaan zien en horen. Zijn zicht werd steeds minder. “Het is te vergelijken met kijken door lege wc-rollen”, zegt hij. Dit brengt beperkingen met zich mee. Dhr. Smeets geeft aan dat de snelheid waarmee hij vroeger alles deed vermindert. ”Je hebt veel meer tijd nodig om het een en ander af te krijgen”, geeft hij aan.
Dhr. Smeets kreeg problemen thuis, op het werk, met auto rijden, met sociale contacten onderhouden. Zijn zelfstandigheid wordt hierdoor belemmerd. Dit is een algemeen punt waar de doelgroep mee te maken krijgt, volgens hem. “Hierdoor ga je andere oplossingen zoeken. Bijvoorbeeld: gebruik maken van het openbaar vervoer of de regiotaxi.”
Dhr. Smeets vertelt dat de bewoners op Kalorama zoveel mogelijk gestimuleerd worden om zelfstandig activiteiten te doen, mocht dat niet lukken dan zijn er begeleiders om te helpen. Dit is om de zelfstandigheid zolang mogelijk intact te houden. Dhr. Smeets vindt dat erg belangrijk.

Hulpmiddelen
Dhr. Smeets geeft aan dat hij veel baat heeft bij zijn computer en Iphone. Deze werken via spraak. Hij vertelt dat hij onder andere mails kan sturen, mails kan beluisteren en zijn agenda beheert met deze middelen. Ik vraag me af hoe zijn computer met spraak werkt. Dit laat hij mij zien.
Hij start de computer op. De computer vertelt op welke pagina hij zich bevindt. Via verschillende sneltoetsen op zijn grote toetsenbord, bedient hij de computer en laat hij zien hoe hij een mail stuurt. Zijn Iphone werkt op de volgende manier, je kan zeggen: ‘’Open de mail.’’ en de Iphone opent de mail voor je. ‘’Ideaal!’’ vindt dhr. Smeets Door de ontwikkelingen van computers kan hij op de hoogte blijven van het nieuws en kan hij in contact blijven met familie en vrienden via de mail waardoor hij langer zijn zelfstandigheid kan behouden. Hij vertelt dat hij zonder deze hulpmiddelen niet zo ver zou zijn gekomen. Dhr. Smeets is hier erg blij mee en hij vindt dit een mooie afsluiter van het gesprek.

Blog – voorlichting doofblindheid bij Rotary Club Nijmegen

Vanuit onze eigen organisaties wordt er regelmatig voorlichting gegeven over doofblindheid. Zo verzorgden Bart de Vries en Elly Bosman op verzoek een presentatie over doofblindheid aan de leden van Rotary Club Nijmegen-Stad en Land. Bart heeft er een blog over geschreven:

Uitnodiging Rotary Club Nijmegen-Stad en Land
“Bart, zou jij samen met een ervaringsdeskundige iets willen komen vertellen over doofblindheid aan de leden van mijn Rotary groep?” De vraag kwam van Yvon ten Brummelhuis, behandelcoördinator/orthopedagoog verbonden aan het Centrum voor Doofblinden van Kalorama. Een mooie vraag en een kans om aandacht te geven aan een onderwerp waar in Nederland nog veel onbekendheid over bestaat. Mijn naam is Bart de Vries. Ik ben een medewerker van de Ambulante Zorg van het Centrum voor Doofblinden bij Kalorama. Ik belde Elly Bosman op en vroeg haar of zij het leuk zou vinden om met mij mee te gaan. Elly is slechthorend geboren en is in de loop der jaren geleidelijk aan zeer slechtziend geworden.

Simulatie
Om het onderwerp tastbaarder te maken nemen we een simulatiebril en een koptelefoon mee. Bij toerbeurt ervaren de Rotaryleden enigszins hoe Elly hoort en ziet. Slechthorend, blind aan het linkeroog, rechts een kokervisus van acht graden; alsof je met één oog door een rietje kijkt. Zo’n belevingsoefening helpt om een beetje te begrijpen wat er gebeurt als we niet meer vanzelfsprekend kunnen vertrouwen op onze ogen en oren. Terwijl de spullen rondgaan vertel ik de groep iets over Kalorama. Men kent het als regionaal verpleeghuis. Maar van het Centrum voor Doofblinden hebben de meesten nog niet eerder gehoord. In de afgelopen decennia zag Kalorama ambitieuze volwassenen met doofblindheid vertrekken om zich zelfstandig in de maatschappij te settelen. Zelfstandige mensen vlogen uit. Andere kwetsbare mensen met doofblindheid kwamen in hun plaats op het Centrum wonen. Voornamelijk ouderen.

Doofblindheid
Wanneer heeft iemand formeel doofblindheid? We vertellen over de medische definitie. Over verschillende soorten doofblindheid en over verschillende oorzaken. “Wie van u weet hoe vaak doofblindheid in Nederland voorkomt?” De zaal reageert: 5000?, 500?, 120.000?, anderen hebben geen idee. De jongste ramingen komen uit op ruim 82.000 mensen. Laten we zeggen anderhalf keer de Johan Cruijff Arena in Amsterdam. Dit betreffen voornamelijk onze ouderen. Mensen die ten gevolge van hun hoge leeftijd problemen hebben gekregen met horen én zien.

Is iemand slechtziend of blind? Dan kan een goed gehoor die beperking gedeeltelijk opvangen. Ben je slechthorend of doof? Dan zijn goede ogen extra belangrijk. Voor mensen met een beperking in horen én zien werkt dit anders. Omdat het ene zintuig het andere niet of nauwelijks kan helpen. Zo is internationaal afgesproken dat doofblindheid een opzichzelfstaande beperking is, die om heel eigen oplossingen vraagt. Voor ieder individu verschillend, dus altijd op maat. We informeren de aanwezigen ook over DB-connect en de diverse initiatieven op het gebied van doofblindheid die zij organiseert en ondersteunt.

Ervaringsverhalen
We tonen een filmfragment van een slechthorende-slechtziende zelfstandig wonende man. Het fragment schetst hoe belangrijk zijn ondersteuner voor hem is. Zij helpt hem bij veilig wandelen. Tijdens de communicatie gebruikt zij ondersteunende gebaren. Zij is zijn gids en informant. Zo is de heer minder snel vermoeid, weet hij zich georiënteerd en ervaart hij autonomie. Met de juiste ondersteuning kan de heer gesprek met anderen voeren en heeft hij zelf de regie over zijn eigen leven.

De bril en koptelefoon zijn inmiddels de tafels rondgegaan. Alle Rotaryleden hebben ze even op gehad. “Elly, hoe red jij je nu precies als je zelfstandig woont?”, klinkt het uit de zaal. Elly legt uit: “Zelfstandig wonen met doofblindheid vraagt om aanpassingen. Zo maak ik gebruik van tril-technologie. Op die manier word ik gewekt, weet ik of er iemand bij mij aanbelt, of dat mijn telefoon gaat.
Specialisten helpen mij bij het vaststellen wat ik nog hoor en zie. Ook vertellen zij mij welke hulpmiddelen ik daarbij kan gebruiken. Mijn gehoorapparatuur wordt door hen op maat afgesteld. Hulpmiddelen zijn soms duur en worden door mijn zorgverzekeraar vergoed. Ik maak ook gebruik van aangepaste software. Zo kan ik grote letters lezen op mijn pc in een voor mij geschikt contrast. Bijvoorbeeld gele letters in een zwart veld. Buitenshuis gebruik Ik een witte taststok met rode bandjes. Soms gebruik ik een pet met klep om scherp zonlicht te blokken. Ice, mijn blindengeleidehond betekent veel voor me. Hij leidt mij op bekende routes veilig van A naar B. En hij geeft me een veilig gevoel omdat hij me verdedigt, mocht dat nodig zijn. Ook is hij een fijne sociale makker.

Soms ben ik afhankelijk van menselijke begeleiders. Dit moeten mensen zijn met kennis en vaardigheden op het gebied van mijn doofblindheid. En zo kan ik prima zelfstandig wonen”, eindigt Elly haar verhaal. Er klinkt applaus uit de zaal en het is tijd voor afscheid. Het was een mooie manier om onze kennis met anderen te delen, zodat we het met z’n allen kunnen doorvertellen.

Rotary Nijmegen-Stad en Land, bedankt voor de uitnodiging,
Bart de Vries en Elly Bosman

Bart de Vries en Elly Bosman geven voorlichting bij de Rotary Club Nijmegen Stad en Land Aanwezige Rotary Club Nijmegen met simulatiebril en koptelefoon op

Wat overkomt je als ouder wanneer je kind doofblind is?

Blog: Laat mij niet zoals ik ben
Ervaringsverhaal van Susanne de Vaan

“Vrij snel na de geboorte van onze zoon kwamen de eerste berichten dat zijn visus en gehoor aangetast waren. Als een rollercoaster zag ik mijn rol als moeder begrensd tot het verzorgen van een kind dat de wereld nooit zou kunnen begrijpen en afhankelijk zou blijven van anderen om te kunnen overleven. Wat een lot!

Ter compensatie van dit doemscenario ben ik driftig op zoek gegaan naar informatie over doofblindheid. Ik zocht naar ervaringsverhalen, wetenschappelijke verklaringen en oplossingen. Langzaam maar zeker beseften we (ouders, red.) dat er geen oplossingen waren, hooguit manieren om met beide beperkingen om te leren gaan. Kortom wij moesten zijn gebruiksaanwijzing zelf gaan schrijven.

CHARGE syndroom en autisme
Behalve het vermoeden van CHARGE syndroom (een aangeboren aandoening door een  verandering in het DNA, red.) werd ook de diagnose autisme gesteld. Onze zoon vertoonde steeds meer zelf-verwondend gedrag. We voelden ons machteloos en kennis ontbrak om de signalen te kunnen interpreteren. We besloten in overleg met de arts het autisme centraal te stellen boven CHARGE aangezien autisme een grotere impact had op het welbevinden van onze zoon.

Begeleiding en therapieën
De wereld om hem heen moest voorspelbaarder worden zowel thuis, school als op de logeeropvang. Hiervoor kregen we ondersteuning vanuit de thuisbegeleiding van Kentalis. Het begrip ‘totale communicatie’ werd geïntroduceerd en wij werden ingeleid in de wereld van gebaren, concrete verwijzers, hand op hand gebaren, pictogrammen en video-interactiebegeleiding.

Alles werd uit de kast gehaald om tot communicatie te komen. Dat lukte! Het zelf-verwondend gedrag nam zienderogen af.

Tegelijkertijd begon mijn zoektocht naar de meest uiteenlopende therapieën die mogelijk een positieve invloed zouden hebben op het gedrag van onze zoon.
Door de jaren heen hebben we adviezen van fysio-, ergo-, voetreflex-, craniosacraal-, sensi-, planten-, paarden-, muziek- en speltherapeuten opgevolgd. Ik wilde meer weten over stress- en pijnbestrijding waarmee ik klachten direct zou kunnen verlichten als de situatie daar om vroeg. Doktersconsulten waren ingrijpend voor onze zoon en boden geen oplossing wanneer klachten door stress of pijn zich aandienden (met name ’s nachts).

Geduld
Onze zoon is achttien jaar. We hebben als gezin een permanente alertheid ontwikkeld voor het oppikken van signalen van plezier, pijn, onduidelijkheid, onrust, verveling en verdriet. Omdat hij niet praat proberen we een voorstelling van zijn behoeftes te maken. Dat is lastig. We zijn inmiddels honderden hulpverleners verder en proberen gezamenlijk een middenweg te vinden in wat wenselijk en wat mogelijk is. Een delicaat spel van geven en nemen waarbij veel geduld nodig is.

Toekomst
Nu onze zoon in rustiger vaarwater qua gezondheid verkeert, merken we dat hij uitgedaagd wil worden. Hij imiteert steeds vaker mensen uit zijn omgeving. Daarbij zit hij in de beginfase van communiceren met behulp van een iPad. Het is een vreemde gewaarwording dat na achttien jaar onze zoon gaat ‘praten’.

In de afgelopen jaren is onze zoon langzaam maar zeker tot bloei gekomen. Hij heeft  zich kunnen ontwikkelen tot een creatieve, leergierige en sociale persoon.
Met de wetenschap en ervaringen van nu hopen wij te bereiken dat hij aan kan geven hoe hij zich voelt. Daarnaast proberen wij zijn zelfredzaamheid te vergroten zodat hij goed kan functioneren in het dagelijks leven.”

Heeft u vragen naar aanleiding van dit verhaal, heeft u advies nodig ten aanzien van  doofblindheid, neem dan contact met ons op.